Küçük Çocuklar Kazanmaktansa Nezakete Önem Veriyor

0
220

Diğer türlerin aksine, çocuklarımız için kazanmaya giden her yol mübah değil.

Dr.Suss’un ‘The Zax’ adlı hikayesini hatırlıyor musunuz ? Hikaye tam tersi yönlere yürümek isterken birbirleriyle karşılaşan ‘Zax’ adlı iki canlının karşılaşması hakkında.

“Her ikisi de çarpışacakları yere geldiler.Orada durdular.Burun buruna.Yüz yüze.”

Hikayede iki Zax’ta bir diğerine boyun eğmeye istekli olmadığından sonsuza kadar orada öylece dikilmeye devam ettiler.Peki ya hikaye farklı bir şekilde sona erseydi ? Varsayalım ki içlerinden birisi orada dikilmek yerine eğilmeye ve diğerine izin verecek şekilde bir kenara çekilmeye karar veriyor.Şimdi kendinize şu iki soruyu sorun:

1.Hangi Zax daha üstün ?

2.Hangi Zax’ı daha çok sevdiniz ?

Çoğu insan eğilen Zax’ın daha aşağı bir statü de olduğuna hemfikir çünkü eğilmek ve başkasının yolundan çekilmek bir itaat göstergesi.Bu durum yalnızca insanlar için geçerli değil, şempanze, kurt ve bunlar gibi bir sürü hayvanda da durum böyle.İnsanlar arasında 10 aylık çocuk bile eğilmeyi ve bir kenara çekilmeyi aşağı bir statünün göstergesi olarak görüyor.

Şimdi ikinci soruyu düşünelim: Hangi Zax’ı daha çok sevdiniz ? Yetişkinlere sorduğumuz zaman çoğu eğilen Zax’ı ; diğerinden biraz daha alçak gönüllü olup, kendi yolundan biraz sapanı tercih ediyor.

Ya çocuklar ?

Eğer 1-3 yaş aralığında bir çocukla yakın zaman da vakit geçirmemişseniz biz söyleyelim, bu yaş bazen ‘berbat ikiler’ olarak adlandırılıyor, birçok çocuk duygularını ve davranışlarını kontrol etmekte ciddi bir şekilde zorlanıyor.Bu yaş aynı zaman da çocuğun akranlarıyla iletişime geçtiği, yani ilk defa anlaşmazlıklar yaşadığı bir zaman dilimi.Tartışmalar da Zax’ın yaşadığından farklı olarak;  oyuncağı kim alacak, en iyi yere kim oturacak, kim okuyacağı kitabı seçecek ve her zaman ama her zaman kimin bakıcıların dikkatini çekeceği hakkında.

Kaliforniya Üniversitesinde ki laboratuarımda yakın zamanda yaptığımız bir dizi araştırmada 1-3 yaş çocukların kazananlar, kaybedenler, zorbalar ve kurbanlar hakkında ne düşündüklerini araştırdık.Çalışma bu haftanın başlarında ‘Natural Human Behavior’ adlı dergide yayımlandı fakat şuradan bedavaya da okuyabilirsiniz.

Bu deneylerde 1-3 yaş çocuklar birbiriyle çelişen hedeflere sahip iki farklı kuklayı seyretti.Kuklalardan biri sahneyi sağdan sola doğru geçerken, diğeri soldan sağa doğru geçiyordu.Kuklalar -aynı Zax hikayesinde ki gibi- ortada karşılaştılar ve durdular.Sonunda içlerinden biri eğildi ve diğerine izin vererek kenara çekildi.Sonrasında çocuklara iki kuklayı da sunduk ve hangisini daha çok sevdiklerini sorduk.Sonuç : 23 çocuktan 20’si daha üstün olan kuklayı, eğilmeyen ve kenara çekilmeyeni tercih etti.Görünüşe göre 1-3 yaş çocuklar kaybedenlerdense kazananları daha çok seviyor.

Fakat devamında başka bir soru daha sorduk: Çocuklar nasıl kazanmış olursa olsun yine kazananı mı seveceklerdi ?Bir şempanze türü olan Bonoboslarla yapılan yakın bi araştırma gösterdi ki, bonoboslar başkasının hedefe ulaşmasını engellese veya birini bölgesinden atsa bile tartışmanın kazananını sevmeye daha çok eğilimliydi.

Çocuklar da Bonoboslarla aynı şekilde mi hissediyorlar diye merak ettik ve başka bir deneyde, çocuklara yukarıda anlatılana çok benzer bir durumun yaşandığı bir kukla şovunu  izlettik.Fakat bu deneyde tartışma kuklalardan birinin diğerine boyun eğmesiyle değilde, birinin diğerini yere serip, onu yolundan çekmesiyle sonuçlandı.Çocuklara hangisini daha çok sevdiklerini sorduğumuzda sonuçlar farklıydı: 22 çocuktan yalnızca 4’ü kazananı sevmişti.(Bunun devamı niteliğindeki deneyler bulgulara alternatif açıklamalar da getirdi.)

Bu çalışmalar insan doğası ve psikolojisi hakkında bize ne sunuyor ? İnsanların sosyal hiyerarşi düzeni birçok açıdan diğer türlerin hiyerarşik düzenlerine benziyor fakat diğer türlerde hiyerarşik düzenleri sadece dominantlığa dayanırken(kimin en güçlü, en büyük, en güzel olduğu gibi) insanlarda prestije bağlı olan bir hiyerarşi de mevcut.Prestije bağlı hiyerarşide bireyler sadece büyük veya güzel olmasıyla değil aynı zamanda ne kadar faydalı olduklarıyla da (besleme, bilgi veya kaynak sunma gibi)  statü kazanabiliyorlar.

Eski bir deyişe göre “Herkes kazanları sever.” Bu veri çocukların daha 21-31 aylıkken bile kazananları sevdiklerini ortaya koyuyor.Fakat bu tercihin doğuştan geldiği anlamına gelmez: 21 ay birçok şey öğrenmek için yeterli bir süre.Fakat kazananları tercih etmemiz daha sonradan öğrendiğimiz bir şeyse, bunu oldukça erken bir yaşta ve herhangi bir koçluğa ihtiyaç duymadan öğrendiğimizi söyleyebiliriz.

Daha da ilginci kazananların tercih edilmesi kesin bir şey değil.Araştırmamızda ki çocuklar, rakibini yere deviren bir kazananı sevmediler.Bu durum ortaya koyuyor ki 21-31 aylık  çocuklar kazananları tercih ederken sosyal endişeleri de göz önünde tutuyorlar, belki de saldırgan olan insanlar yerine, iyi ve yardımsever olanları seçmeye genel bir eğilimleri var.

Çocukların olaya hangi yönden dikkat ettiklerini ve kime yaklaşıp kimden kaçındıklarını anlamak için daha çok çalışma yapılması gerekiyor.Fakat açgözlülük ve kendine çalışan, sadece ne olursa olsun kazanmakla ilgilenip, iyi niyeti boşveren insanlarla ilgili haberlerin dolu olduğu günümüzde biz bu sonuçları yürek ısıtıcı buluyoruz.Çocuklarımız dominantlığı anlasada diğer türlerden farklı olarak güçlü bireylerden rehberlik, koruyuculuk ve diğerlerine faydalı olmasını bekliyor.2018’te, bu iyi bir haber gibi duruyor.

Barbara W. Sarnecka Ph.D.

Kaynak: https://www.psychologytoday.com/us/blog/thinking-writing-science/201809/young-children-value-kindness-over-winning-in-conflict

Diğer yazılar

Fikirlerinizi paylaşın;